ساختار

درس 21 ابتدای بخش 3 فصل 1 است.

ساختار کتاب بدین شرح بود:

• بخش ۱. چیستی منطق
• بخش 2. منطق تصورات
• بخش ۳. منطق تصدیقات
  • فصل 1. مقدمات روش درست استدلال مباشر
    • درس 21. قضیه
  • فصل 2. روش درست استدلال غیرمباشر به لحاظ صورت
  • فصل 3. روش درست استدلال غیرمباشر به لحاظ ماده

---

اجمالی

قضیه

1. مرکب تامی که ذاتا متصف به صدق و کذب می شود.
2. دو لحاظ قضیه: صورت و ماده
3. نسبت قضیه و تصدیق: قضیه بیانگر تصدیق است. تصدیق است که متصف به صنف و کذب می شود و قضیه نیز به تبع آن، متصف به صنف و کذب می شود.
4. اقسام قضیه
   1. ذهنی و لفظی
   2. موجبه و سالبه
   3. حملیه و شرطیه
      1. الف ب است | الف یا ب است یا ج / اگر الف ب است پس ج د است
      2. هرکدام تقسیم می شود به موجبه و سالبه.

---

تفصیلی

قضیه

1. تعریف
   1. مرکب تامی است که ذاتا متصف به صدق و کذب می شود. مثل: دانش منطق برای زندگی انسان ضروری است.
   2. نکات
      1. مرکب تام است. در مقابل غیرش.
      2. اتصاف به صدق و کذب برایش ذاتی است. توضیح آن که بعضا جملات انشایی هم متصف به صدق و کذب می شوند اما این اتصاف برایشان ذاتی نیست بلکه به تبع جمله خبری ای است که در درون خود نهفته دارند. مثلا وقتی گدای ثروتمندی می گوید «به من بیچاره کمک کنید» و متصف به کذب می شود، در اصلْ جمله «من دارایی ندارم» است که به صدق و کذب متصف می شود.
2. دو لحاظ قضیه
   1. صوری: بررسی صورت قضیه؛ یعنی ساختار و نحوه کار هم قرار گرفتن اجزای قضیه. مثل: الف ب است. در منطق صوری، قضایا صرفا از این حیث بررسی می شوند.
   2. مادی: بررسی محتوا و مفاد قضیه. مثل تحلیل مواد قضیه «هر انسانی قابل تربیت است».
3. نسبت قضیه با تصدیق
   1. قضیه از کنارهم قرارگرفتن سه تصور تشکیل می‌شود: موضوع، محمول و نسبت.
   2. تصدیق همان اذعان و اعتقاد به ثبوت یا عدم ثبوت محمول برای موضوع است. اذعانی که مقتضی حکم نیز هست.
   3. تصدیق یک نسبت درصورت تطابق با واقع صادق و الا کاذب است.
   4. صدق و کذب در اصل مربوط به تصدیق است. قضیه از آن جهت که می‌تواند بیانگر یک تصدیق باشد، متصف به صدق یا کذب می‌شود.
4. اقسام
   1. ناظر به ذهن
      1. ذهنی: قضیه ای که فقط در ذهن تشکیل شده و هنوز در قالب الفاظ ارائه نشده است.
      2. لفظی: همان قضیه در صورتی که در قالب الفاظ ارائه شود.
   2. به لحاظ اثبات یا سلب رابطه (عنصر ایجاب یا سلب در قضیه، کیف نامیده می شود)
      1. موجبه: بیانگر اثبات یک رابطه. مثل: عدل زیبا است.
      2. سالبه: بیانگر سلب یک رابطه. مثل: ظلم پایدار نیست.
   3. به لحاظ صوری (هرکدام می تواند به موجبه و سالبه تقسیم شود)
      1. حملیه: قضیه ای است که در آن به ثبوت چیزی برای چیزی یا نفی چیزی از چیزی حکم شده است.
         1. چند نکته:
            1. مفاد قضیه حملیه، این همانی یا عدم این همانی است.
            2. ساختار آن، «الف ب است» یا «الف ب نیست» می باشد.
            3. قضیه حملیه دارای ۳ جزء است: موضوع (محکوم علیه)، محمول (محکوم به) و ربط (یا فعل ربطی) که لفظی است دال بر نسبت.
            4. موضوع جزئی است که وصف عرضی یا حقیقت ذاتی بدان اسناد شده است. محمول آن چیزی است که به موضوع اسناد داده شده (همان وصف عرضی یا حقیقت ذاتی) است.
            5. قضیه حملیه، خود به موجبه و سالبه تقسیم می شود.
         2. چند مثال:
            1. جملاتی مثل «علی مطالعه می‌کند» می تواند به شکل «علی مطالعه کننده است» درنظر گرفته شود. ۹ 2. «هرجامعه ای نیازمند قانون است» یا «دیکتاتوری نوع مناسبی از حکومت نیست» مثال هایی برای این همانی و عدم این همانی یا قضیه حملیه موجبه و سالبه هستند.
            2. فعل می تواند در هر زمانی باشد؛ مثل: او خواهد آمد.
            3. جمله «ولایت فقیه، ولایت و حکومت قانون است نه حکومت بی قانونی و دلبخواهی» در اصل دو قضیه است: «ولایت فقیه، ولایت و حکومت قانون است» و «ولایت فقیه، حکومت بی قانونی و دلبخواهی نیست».
            4. در برخی زبان ها، برخی زمان ها فعل و ربط ندارند. مثل: علیٌ في الدار.
            5. جای محمول و موضوع می تواند جابجا شود: آمد نوبهاران: که در اصل بوده: نوبهاران آمد.
            6. موضوع یا محمول می تواند جمله باشد: این که گویی این کنم یا آن کنم (موضوع)، خود دلیل اختیار است ای صنم (محمول)
      2. شرطیه: قضیه ای است که در آن به وجود یا عدم نسبت دو یا چند قضیه حکم شده است.
         1. چند نکته
            1. ساختار آن به دو شکل «الف یا ب یا ج است» و «این چنین نیست که یا الف ب باشد یا ج» و «اگر الف ب است پس ج د است» و «این چنین نیست که اگر الف ب است پس ج د است» می باشد.
            2. هر قضیه شرطیه، در اصل از چند قضیه حملیه یا شرطیه دیگر تشکیل شده است.
            3. به قضیه دربردارنده معنای شرط، مقدم و به قضیه دربردارنده معنای جزا، تالی و به الفاظ در بر نسبت بین این دو قضیه، رابطه گفته می شود.
            4. قضیه شرطیه، خود به موجبه و سالبه تقسیم می شود.
         2. چند مثال
            1. یا حکومت، الهی است یا غیرالهی.
            2. هرکسی که به ولایت فقیه معتقد نباشد، طعم فقه را نچشیده است.
            3. اگر دعا مستجاب نشود، حتما حکمتی در آن نهفته است.
            4. چنین نیست که یا من درست می گویم یا تو.
            5. اگر شکر کنیم، نعمت مان زیاد می شود.
            6. همواره این چنین نیست که اگر سکوت کنیم، وضعیت بهتر می شود.